Vasilik ve kayyımlık nedir, aralarındaki farklar nelerdir? Vesayet kurumu hangi hallerde uygulanır, vasi ve kayyımın görev ve yetkileri nelerdir? Türk Medeni Kanunu çerçevesinde vasilik ve kayyımlık hakkında temel ve güncel bilgiler.
vasilik-ve-kayyimlik-nedir
VASİLİK VE KAYYIMLIK NEDİR? HUKUKİ ÇERÇEVE VE TEMEL FARKLAR
Türk Medeni Hukuku’nda vasilik ve kayyımlık, belirli kişilerin hukuki menfaatlerinin korunması amacıyla öngörülmüş koruyucu kurumlardır. Bu kurumların ortak amacı, kişinin şahsı ve malvarlığı bakımından hukuki güvenliğin sağlanmasıdır. Ancak uygulama alanları, atanma sebepleri ve kapsamları birbirinden farklıdır.
VESAYET KURUMU VE VASİLİK
Vesayet, velayet altında bulunmayan küçükler ile ayırt etme gücü bulunmayan ya da hukuki işle m yapma ehliyeti sınırlandırılmış ergin kişilerin korunmasını amaçlayan bir hukuki müessesedir. Vesayet altına alınan kişi adına hareket edecek kişi ise vasi olarak adlandırılır.
Vasilik, sürekli nitelik taşıyan bir temsil ve yönetim ilişkisidir. Vasi, vesayet altındaki kişinin hem şahsına hem de malvarlığına ilişkin işlemlerde onun temsilcisidir. Bu nedenle vasilik, geniş yetkilerle birlikte ciddi sorumluluklar da içerir.
Vesayet işlerinde yetkili makam Sulh Hukuk Mahkemesi, denetim makamı ise Asliye Hukuk Mahkemesidir. Yani vasi atanma talebinde bulunmak için küçüğün veya kısıtlının yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesine başvurulabilir. Vesayet kararları kamu düzenine ilişkindir ve mahkeme tarafından resen gözetilir.
VASİ ATANMASINI GEREKTİREN HALLER
Vasi atanması, her somut olayda kişinin durumuna göre değerlendirilir. Genel olarak;
· Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı,
· Savurganlık, alkol veya uyuşturucu madde bağımlılığı,
· Malvarlığını kötü yönetme,
· Uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza,
· Yaşlılık, ağır hastalık veya engellilik nedeniyle işlerini görememe
gibi hallerde vesayet altına alma ve vasi atanması gündeme gelir.
Burada önemli olan, kişinin hukuki menfaatlerini bizzat koruyamayacak durumda olup olmadığıdır. Her sağlık sorunu veya ileri yaş, tek başına vasi atanması için yeterli değildir. Mahkeme, çoğu durumda resmi sağlık kurulu raporlarına dayanarak karar verir.
VASİNİN GÖREV VE SORUMLULUKLARI
Vasi, vesayet altındaki kişinin menfaatlerini “iyi bir yönetici” gibi özenle korumakla yükümlüdür. Bu yükümlülük hem şahsi hem de mali alanı kapsar.
Vasinin temel görevleri arasında;
Vesayet altındaki kişiyi hukuki işlemlerde temsil etmek, Malvarlığını korumak ve yönetmek, Gerekli hallerde mahkemeden izin almak, Düzenli olarak hesap ve rapor sunmak
yer alır.
Özellikle malvarlığına ilişkin işlemlerde vasi tek başına sınırsız bir yetkiye sahip değildir. Taşınmaz alım-satımı, uzun süreli kira sözleşmeleri, borçlanma gibi işlemler için mahkeme izni zorunludur. Bu yönüyle vasilik, serbest bir tasarruf yetkisi değil, yargısal denetime tabi bir görevdir.
KAYYIMLIK NEDİR?
Kayyımlık, vasilikten farklı olarak geçici ve sınırlı bir hukuki temsil kurumudur. Kayyım, belirli bir işin görülmesi veya belirli bir menfaatin korunması için atanır.
Kayyımlık çoğunlukla;Menfaat çatışması bulunan hallerde, Belirli bir dava veya işlem için, Malvarlığının belirli bir kısmının yönetimi amacıyla söz konusu olur.
Örneğin, bir kişinin vasisinin aynı zamanda karşı taraf konumunda bulunduğu bir dava varsa, bu davada kişiyi temsil etmek üzere kayyım atanabilir. Bu durumda kayyımın yetkisi sadece o işlemle sınırlıdır; genel bir temsil yetkisi yoktur.
VASİLİK VE KAYYIMLIK ARASINDAKİ TEMEL FARKLAR
Vasilik ile kayyımlık arasındaki fark, uygulamada sıkça karıştırılmaktadır. Oysa iki kurum arasında belirgin ayrımlar vardır:
Süreklilik: Vasilik uzun süreli bir koruma ilişkisidir; kayyımlık geçicidir. Kapsam: Vasi genel temsil yetkisine sahiptir; kayyım belirli bir iş için atanır. Yetki Alanı: Vasi hem şahsi hem mali alanı kapsar; kayyım çoğu zaman tek bir menfaat alanıyla sınırlıdır. Atanma Sebebi: Vasilik kişinin genel ehliyetsizliğiyle ilgilidir; kayyımlık çoğu zaman menfaat çatışması veya teknik gereklilikten doğar.
VASİ VEYA KAYYIM ADAYI OLUNDUĞUNDA NE YAPILMALI?
Vasi veya kayyım için mahkemeye başvurduktan sonra mahkemeden vasi/kayyım adayının adresine çağrı kağıdı gelir. Vasi/kayyım adayı bu kağıtta yazan tarih ve saatteki açılan duruşmaya giderek vasi/kayyım olarak atanmayı kabul edip etmediği yönünde beyanda bulunur. Beyanda bulunmazsa ya da duruşmaya hiç gitmezse vasiliği veya kayyımlığı kabul etmiş sayılır
VESAYET VE KAYYIMLIK SÜREÇLERİNDE HUKUKİ DESTEK
Vesayet ve kayyımlık kararları, doğrudan kişinin temel haklarını ve malvarlığını etkileyen kararlardır. Bu nedenle her somut olayda detaylı hukuki değerlendirme yapılması gerekir. Yanlış veya eksik yürütülen bir süreç, telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir.
Uygulamada, özellikle malvarlığı yönetimi, mahkeme izinleri ve raporlama yükümlülükleri bakımından ciddi usul hatalarıyla karşılaşılabilmektedir. Bu sebeple vesayet ve kayyımlık süreçlerinin, alanında uzman bir hukukçu tarafından yürütülmesi büyük önem taşır.
.